Valmynd Leit

Mįlstofulota II

LĘSI
skilningur og lestrarįnęgja

Mįlstofulota II 
kl. 14.10–15.10

 

2.1
Stofa
M201

 

 

Rannsókn į Byrjendalęsi
Nįm og kennsla ķ Byrjendalęsi              
Baldur Siguršsson, dósent viš Menntavķsindasviš HĶ, Halldóra Haraldsdóttir, dósent viš kennaradeild HA, Rannveig Oddsdóttir, sérfręšingur viš mišstöš skólažróunar HA

Į mįlstofunni veršur fjallaš um nišurstöšur sem fengist hafa ķ rannsókn į Byrjendalęsi. Gagna var aflaš meš vettvangsathugunum, vištölum viš kennara, börn og forelda ķ sex Byrjendalęsisskólum og spurningalistum til stjórnenda og kennara ķ yfir 100 skólum.

Ķ žessari mįlstofu veršur sjónum beint aš žvķ hvernig kennslu ķ lestri er hagaš ķ 1. og 2. bekk ķ Byrjendalęsisskólum. Ķ Byrjendalęsi er gert rįš fyrir samvirkni mįlheildarašferša og eindarašferša ķ nįmi og samžęttingar į lestri, ritun, tali og hlustun ķ kennslu. Kennslan skiptist ķ žrjś žrep. Į fyrsta žrepi er nemendum kynntur gęšatexti sem lagšur er til grundvallar ķ kennslulotu sem tekur aš jafnaši eina viku. Į fyrsta žrepi er unniš meš oršaforša og mįlskilning śt frį textanum. Į öšru žrepi er unniš meš tęknilega žętti lestrar, hugaš aš umskrįningu og öšrum tęknižįttum. Į žrišja žrepi fer fram enduruppbygging merkingar žar sem textinn veršur aš uppsprettu frekari greiningar og sköpunar nemenda. Nišurstöšur eru bornar saman viš inntak og skipulag Byrjendalęsis eins og žaš birtist hjį ašalhöfundi žess, Rósu Eggertsdóttur. Gert er rįš fyrir aš kennarar beiti stigskiptum stušningi viš kennslu, aš nįmsašlögun sé hluti af skipulagi kennslunnar og įhersla į athafnamišaš nįm og samvinnunįm. Ennfremur er skošuš žróun kennslu og višfangsefna nemenda frį hausti ķ 1. bekk til vors ķ 2. bekk.
Mįlstofunni veršur skipt ķ žrjś erindi sem eru eftirtalin:

Inntak texta - oršaforši og lesskilningu
Halldóra Haraldsdóttir, dósent viš kennaradeild HA og Baldur Siguršsson, dósent viš Menntavķsindasviš HĶ

Ķ erindinu veršur greint frį nišurstöšum um leišir sem kennarar notušu til aš efla oršaforša og lesskilning nemenda. Unniš var śr gögnum sem tengjast ašferšum kennara viš val og śrvinnslu texta, eflingu oršaforša, notkun lesskilningsašferša og stušningi viš nemendur. Nišurstöšur sżna aš allir kennararnir leggja įherslu į oršskżringar ķ texta, žeir beina athygli meš įkvešnum hętti aš lesskilningi yngstu nemenda en sums stašar viršist skorta frekari dżpt ķ śrvinnslu.

Tęknilegir žęttir lestrarnįms - umskrįning og ašrir tęknilegir žęttir
Anna Gušmundsdóttir og Halldóra Haraldsdóttir, dósent viš kennaradeild HA

Ķ erindinu veršur fariš yfir hvernig unniš er meš umskrįningu og ašra tęknižętti lestrar. Nišurstöšur sżna aš unniš er markvisst meš žessa žętti śt frį textanum sem liggur til grundvallar hverju sinni. Verkefni eru yfirleitt fjölbreytt og athafnamišuš en samvinnunįmi tępast gert nógu hįtt undir höfši. Verkefnin gera auknar kröfur til nemenda eftir žvķ sem į lķšur en žó vakna spurningar um hvort nóg sé komiš til móts viš duglegustu nemendurna og hvort einstaka verkefni séu ofnotuš į kostnaš enn frekari fjölbreytni.

Enduruppbygging merkingar - ritun og önnur sköpun
Rannveig Oddsdóttir, sérfręšingur viš mišstöš skólažróunar HA og Baldur Siguršsson, dósent viš Menntavķsindasviš HĶ

Ķ erindinu veršur fjallaš um žaš hvernig unniš er meš ritun og textagerš viš enduruppbyggingu texta ķ lokažrepi Byrjendalęsis. Unniš er meš ritun į fjölbreyttan hįtt og teikningar og texti notuš til tślkunar og tjįningar. Ķ sumum tilvikum er žessi žįttur žó veigalķtill og viršist vera lįtinn męta afgangi ķ skipulagi kennslunnar. Lķkt og rįš var fyrir gert benda nišurstöšur til žess aš vęgi žessa žįttar vaxi eftir žvķ sem į lķšur.


  

 2.2

Stofa
M202

 

Rannsókn į Byrjendalęsi 

Samstarf heimila og skóla um lęsi barna
Gušmundur B. Kristmundsson, dósent, Gretar L. Marinósson, prófessor viš Menntavķsindasviš HĶ og Ingibjörg Aušunsdóttir, sérfręšingur viš mišstöš skólažróunar HA

Ķ mįlstofunni er fjallaš um žrjś višfangsefni sem tengjast lęsisnįmi barna. Öll spretta žau upp śr gögnum Byrjendalęsisrannsóknarinnar (BLR), śr spurningalista til yfir 2000 foreldra og vištölum viš nemendur, foreldra og umsjónarkennara. Ķ upphafi er ķ stuttu mįli gerš grein fyrir rannsókninni og ķ lok žriggja erinda sem hvert um sig tekur 15 mķnśtur eru dregnar almennar įlyktanir af nišurstöšunum sem varša samstarf heimila og skóla um lęsi barna. Sķšan eru spurningar og umręšur. Alls er mįlstofan 60 mķn.  Erindin eru eftirfarandi:

  1. Samskipti heimila og skóla og heimavinna nemenda (Ingibjörg Aušunsdóttir)
  2. Lestrarerfišleikar frį sjónarhóli foreldra (Gretar L. Marinósson)
  3. Foreldrar, vannżtt afl ķ lestrarnįmi? (Gušmundur B. Kristmundsson)


Samskipti heimila og skóla og heimavinna nemenda
 
Ingibjörg Aušunsdóttir, sérfręšingur viš mišstöš skólažróunar HA

Foreldrar eru nokkuš sįttir viš samskipti sķn viš skólann en segjast žurfa meiri upplżsingar um lestrarkennsluna. Foreldrar segjast fį upplżsingar um lestrarkennsluna ķ foreldravištölum, meš tölvubréfum og į foreldrafundum en fį fremur litlar upplżsingar um lestrarkennsluna śr skólanįmskrį skólans, ķ fréttabréfum, bęklingum og nįmskeišum. Almennt viršast foreldrar ekki hafšir meš ķ rįšum ķ lestrarnįmi barna žeirra. Žrįtt fyrir žaš lķta žeir į sig sem žįtttakendur ķ nįmi barna sinna.

Flestir foreldrar telja lestur skipta meginmįli ķ nįmi barnsins og aš heimavinna tengd lęsi hjįlpi barninu aš lęra aš lesa. Tępur fjóršungur foreldra, sem spuršir voru, segja heimavinnu valda of miklu įlagi į fjölskylduna og athygli vekur aš įlagiš er marktękt meira hjį  foreldrum drengja en stślkna. Fįtķtt er aš heimavinna taki miš af fjölskylduašstęšum. Męšur viršast marktękt oftar sinna heimavinnu barnanna en fešur.

Lestrarerfišleikar frį sjónarhóli foreldra
Gretar L. Marinósson, prófessor viš Menntavķsindasviš HĶ

Erindiš fjallar um įhyggjur foreldra af žvķ aš börn žeirra muni hugsanlega ekki nį góšum tökum į lestri og stašfestingu 15-20% žeirra į žvķ börn žeirra eigi nś žegar erfitt meš lestrarnįm.  Ennfremur er fjallaš um hvernig skólinn bregšist viš erfišleikum nemenda ķ lęsisnįmi eins og foreldrar skilja žaš. Foreldrar vita ekki mikiš um žau vinnubrögš sem beitt er ķ skólanum meš lestrarerfišleika barna žeirra en giska į aš allar žęr nįlganir sem nefndar eru ķ spurningalista séu viš hafšar; aš bekkjarkennari, sérkennari og stušningsfulltrśi skipti meš sér verkum og vinni meš börnin ķ heimastofu eša utan hennar. En ljóst er aš erfišleikarnir og žar meš įhyggjur foreldra fylgja mun fremur drengjum en stślkum og meira er jafnframt fyrir žį gert.

Foreldrar, vannżtt afl ķ lestrarnįmi?
Gušmundur B. Kristmundsson, dósent

Ķ erindinu verša žrjś meginatriši reifuš:

a)      Foreldrar segjast bera mikla įbyrgš į lestrarnįmi barna sinna. Žeir telja aš żmsar venjur į heimilum hafi įhrif į lestrarnįm, svo sem lestur į heimili, įhugi og samręšur viš barn um lestur.  Allmargir telja žó aš sig skorti leišbeiningar um lestrarnįm.

b)      Foreldrar viršast vita fremur lķtiš um kennsluįętlanir kennara,  kennsluašferšir og fleira sem lżtur aš skólastarfinu.

c)       Kennarar telja aš žeir veiti foreldrum góšar upplżsingar um kennsluašferšir, skipan kennslu, nįmsmat og żmislegt annaš sem varšar skólastarfiš almennt og hvaš viškemur stöku nemendum.

Foreldrar finna til mikillar įbyrgšar og  vilja styšja sem best viš lestrarnįm barna sinna. Svo śr žvķ geti oršiš žarf aš treysta samband skóla og heimila og virkja žannig afl foreldra til góšs fyrir vegferš barna til lęsis.

Almennar įlyktanir
Svo viršist sem žįtttaka foreldra ķ lęsisnįmi barna žeirra sé minni en margir žeirra gjarnan vilja. Ašrir foreldrar telja affarasęlast aš lįta sérfręšingana um aš sinna kennslunni. Allir foreldrar telja sig žó bera fulla įbyrgš į žvķ aš barniš verši lęst. Hvernig mį skilja žessar nišurstöšur? Hvers ešlis er biliš į milli vilja og framkvęmdar; hvernig birtist įbyrgš foreldra į nįminu? Rannsóknir stašfesta aš stušningur foreldra viš nįm barnanna sé til góšs. En hvernig eiga žeir aš sinna žvķ ef žeir vita fįtt eitt um skólastarfiš?

Er skólinn er aš breytast śr menningarstofnun ķ žjónustustofnun fyrir heimilin?  Sem menningarstofnun hafši hann žaš hlutverk aš mišla gildum, ekki sķst žjóšlegum. Žaš var mikilsvert aš fį žar til starfa vel menntaša og grandvara einstaklinga sem gįtu veriš börnunum góš fyrirmynd og uppspretta žekkingar. Tališ var ęskilegt aš nį samstarfi um žetta viš heimilin, žótt foreldrum vęri ekki alltaf treyst fyllilega fyrir įbyrgš į nįminu. En sem žjónustustofnum breytist afstaša skólans til heimilisins. Heimiliš veršur višskiptavinur eša neytandi sem į rétt į žjónustunni. Og kennivald skólans er ekki lengur višurkennt. Hann žarf aš sinna starfi sķnu vel žvķ aš foreldrar bera fulla įbyrgš.


 

 2.3

Stofa
M203

 

Lestur til gagns
Freyja Aušunsdóttir, kennari og verkefnastjóri ķ Flensborgarskóla

Įriš 2014 fékk Flensborgarskólinn styrk śr Sprotasjóši til aš žróa verkefniš LTG eša Lestur til gagns. Śr umsókn: „Markmišiš meš verkefninu er aš efla meš nemendum fęrni viš aš notfęra sér mismunandi lestrarlag og tękni. Nemendur lęra višurkennda tękni til aš auka leshraša, žjįlfa leitarlestur og įheyrilegan upplestur. Auk žess er rķk įhersla lögš į aš nemendur lęri afla sér upplżsinga śr öllum įttum um tiltekiš efni, greini žęr og meti.“Į  haustönn 2014 var eingöngu bošiš upp į nįmskeišiš LTG ķ svo köllum heimanįmstķmum. Til aš męta eftirspurn, var įkvešiš į vorönn aš bjóša upp į nįmskeišiš fyrir alla nemendur sem kęmu žvķ fyrir ķ stundaskrį og hefšu įhuga. Eins og gefur aš skilja žurftu margir frį aš vķkja ķ žaš skiptiš en okkur varš ljóst aš žetta nįm ętti erindi viš alla nemendur ķ skólanum. Į nįmskeišinu var įhersla lögš į hrašlestur og lestrarlag žvķ ķ ljós kom aš margir nemendur voru afar hęglęsir ķ könnun sem lögš var fyrir ķ upphafi. Įrangur žįtttakenda lét ekki į sér standa. Algengt var aš nemendur žreföldušu leshrašann en svo voru dęmi um aš nemendur sexföldušu hann og einn nemandi las nķu sinnum hrašar ķ lok nįmskeišsins. Žaš er įnęgjulegt aš greina frį žvķ aš ķ dag er lestrarnįmiš hluti af HĮMArk-įfanganum sem allir nemendur skólans taka: http://www.flensborgarskolinn.com/haacutema1gh02.html. Hér mį fręšast nįnar um verkefniš: http://www.sprotasjodur.is/static/files/flennsborg_210_lokaskyrsla.pdf.

Mat į oršaforša ķ skólastarfi
Gušmundur Engilbertsson, lektor viš kennaradeild HA

Mat į oršaforša felur yfirleitt ķ sér prófun žar sem skżra žarf meš żmsum hętti merkingu orša (Read, 2000; 2007). Prófunin getur veriš sértęk (ašeins mat į oršaforša) eša innifalin ķ annarri prófun (t.d. tungumįli). Hśn getur żmist fališ ķ sér mat į sértękum oršaforša (t.d. ķ stęršfręši eša nįttśrufręši) eša almennum oršaforša, hįš samhengi eša įn samhengis. Markmiš prófunar er aš meta žekkingu į oršaforša og vitund um hvernig nota mį oršaforšann į skapandi og greinandi hįtt. Tengsl oršaforša, skilnings og nįmsįrangurs eru mikil og žvķ getur mat į oršaforša gefiš sterkar vķsbendingar um nįmsgengi. Žaš beinir sjónum bęši aš mikilvęgi oršaforša fyrir nįm og markvissrar orša- og hugtakakennslu ķ skólastarfi. Til eru nokkur stöšluš oršaforšapróf en minna fer fyrir fjölbreyttum matsašferšum sem kennarar geta notaš ķ nįmi og kennslu ķ ólķkum nįmsgreinum grunn- og framhaldsskóla. Ķ erindinu veršur rętt um slķkar leišir og einkum lögš įhersla į matshugmyndir sem mį śtfęra ķ ólķkum nįmsgreinum og tengja almennt viš nįmsmat.


 

 2.4 

Stofa
L201

 

Hvernig geta nįmsbękur glętt lestrarįhuga? Hvernig kveikjum viš neistann?
Sigrķšur Wöhler og Elķn Lilja Jónasdóttir, sérfręšingar og ritstjórar viš Menntamįlastofnun

Ķ nżju nįmsefni ķ ķslensku er nįlgun og efnistök meš breyttu sniši. Žessari mįlstofu er ętlaš aš skoša hvernig komiš er til móts viš įherslur ķ ašalnįmskrį ķ śtgefnu nįmsefni ķ ķslensku. Skošaš veršur hvaš hefur breyst og hvernig efnistök taka miš af breyttum įherslum. Hvaša ašferšir nota höfundar til aš kveikja neistann og višhalda loganum? Hvernig nżtist žaš kennurum og hvernig getur nįmsefni ķ ķslensku  komiš til móts viš vinnu kennara ķ žvķ aš efla lęsi og lesskilning? Ritstjórar ķ ķslensku į vegum Menntamįlastofnunar fara yfir žęr leišir sem tengdar eru lęsi og sem įhersla er lögš į ķ nįmsbókum ķ ķslensku į öllum stigum. Stuttlega veršur fjallaš um uppbyggingu bóka, val į efni, samsetningu, ašferšir til aš kveikja įhuga nemenda į textanum og višhalda įhuga žeirra śt fyrir nįmsbókina.  Skošaš veršur hvernig unniš er meš textann til aš auka lesskilning nemenda og hvernig efni er gert įhugavert t.d. meš fjölbreyttu myndefni.

Hvers kyns bókaormar: Lestrarvenjur pilta og stślkna į Ķslandi ķ evrópskum samanburši Brynhildur Žórarinsdóttir, dósent viš kennaradeild HA, Andrea Hjįlmsdóttir, lektor félagsvķsindadeild HA, og Žóroddur Bjarnason, prófessor viš félagsvķsindadeild HA

Oršręšan um lestrarvanda drengja hefur veriš įberandi sķšan PISA-könnunin 2012 gaf til kynna aš  žrišji hver drengur į Ķslandi lęsi sér ekki til gagns. Sżnt hefur veriš fram į tengsl lestrarįnęgju og įrangurs ķ lesskilningi ķ PISA og žótt lestrarįhugi beggja kynja hafi dalaš mikiš į fįeinum įratugum lesa stelpur enn mun meira en strįkar sem kann aš skżra žann kynjamun į nįmsįrangri sem PISA sżnir. Oršręšan um kynjamun ķ lestrarvenjum er žó vafasöm og gefur ķ skyn aš lestur sé kynbundin išja. Mikilvęgt er aš hafa ķ huga aš ekki eru allir latir lesendur strįkar né eru allir strįkar latir aš lesa. Ķ hópi lestrarhesta leynast bęši stelpur og strįkar rétt eins og ķ hópi bóklausra. Žótt hér sé rekinn žessi varnagli er žó ekki hęgt aš lķta framhjį žvķ aš ķ heildina er munur į lestrarvenjum kynjanna sem žarf aš vinna į žannig aš sem flestum drengjum og stślkum gangi sem best innan skólakerfisins. Hér veršur rętt um nišurstöšur ESPAD rannsóknarinnar 2015 į lestrarvenjum pilta og stślkna į Ķslandi, breytingar į lestrarvenjum kynjanna yfir tķma, jafnframt žvķ sem lestur ķslensku barnanna er skošašur ķ evrópskum samanburši um 40 landa.                


 

 2.5 

Stofa
L202

 

Til aš hafa gaman af lestri er naušsynlegt aš skilja tungumįliš
Elsa Pįlsdóttir og Andrea Anna Gušjónsdóttir, lęsisrįšgjafar viš Menntamįlastofnun

Ķ erindinu sem er byggt į rannsóknum og reynslu af žróunarstarfinu Brś milli tungumįla ętlum viš aš fjalla um hvernig viš getum aušveldaš tvķtyngdum börnum ķ leik og grunnskóla aš nį tökum į ķslensku tungumįli. Fjallaš veršur um hvernig skólasamfélagiš getur stutt sem best viš ķslenskunįm barna meš ķslensku sem annaš tungumįl. Komiš veršur fram meš tillögur um hvaš lęrdómssamfélagiš getur gert til aš auka oršaforša, efla hljóškerfisvitund og aušvelda tvķtyngdum börnum aš vera virkir ķ samfélaginu. Börn meš annaš móšurmįl en rķkir ķ skólanum hafa gjarnan minni oršaforša en önnur börn enda sżna rannsóknir aš lķtill oršaforši er ein af meginįstęšum žess aš börnum hęttir til aš dragast aftur śr ķ lesskilningi og almennu nįmsgengi. Sagt veršur frį hvernig reynsla af žįtttöku ķ žróunarstarfi breytti įherslum og sżn į kennsluhętti tvķtyngdra barna.

Lęsissįttmįli Heimili og skóla
Björn Rśnar Egilsson,  verkefnastjóri hjį Heimili og skóla

Lęsissįttmįlinn er leišarvķsir og stušningsefni fyrir foreldra. Bekkjarfulltrśar, umsjónarkennarar og ašrir geta nżtt sér sįttmįlann til aš koma af staš umręšum um lęsi og hlutverk foreldra žegar kemur aš nįmi og lestraržjįlfun barna.

Markmiš lęsissįttmįlans eru aš:

  • stušla aš aukinni lestrarfęrni barna og unglinga meš žįtttöku og stušningi foreldra
  • kynna fyrir foreldrum um hvaš lestrarnįm snżst
  • gefa foreldrum hugmyndir og góš rįš til aš stušla aš lęsi barna sinna
  • stušla aš samstarfi skóla og foreldra um lęsisnįm barna
  • auka vitund foreldra  um įbyrgš žeirra gagnvart lęsi og lestraržjįlfun barna sinna

Ķ Lęsissįttmįlanum eru kynnt sex įhersluatriši sem fela ķ sér leišir til aš nį žessum markmišum.

Į mįlstofunni veršur samningurinn kynntur, atriši hans rędd og fariš yfir val į hverju žeirra.  Einnig veršur fariš yfir atriši sem gott er aš hafa ķ huga fyrir og viš fyrirlögn sįttmįlans.


 

 2.6 

Stofa
L203

 

Reynsla umsjónarkennara af kennslu nemenda meš leshömlun
Hanna Įsgeirsdóttir, stjórnandi ķ Borgarhólsskóla og Hermķna Gunnžórsdóttir, lektor viš kennaradeild HA  

Ķ erindinu veršur fjallaš um reynslu og upplifun umsjónarkennara af kennslu nemenda meš leshömlun. Reynsla kennaranna veršur tengd viš nśgildandi menntastefnu sem byggir į hugmyndum um skóla įn ašgreiningar. Erindiš byggir į eigindlegri rannsókn sem fram fór ķ byrjun įrs 2016. Gagnaöflun fólst ķ aš tekin voru žrjś rżnihópavištöl viš žrettįn kennara ķ žremur skólum į landsbyggšinni. Fjallaš veršur um nišurstöšur rannsóknarinnar ķ ljósi breytinga į reynslu og upplifun kennara į undanförnum įrum varšandi kennslu žessa nemendahóps, žekkingar og višhorfa til leshömlunar, frambošs į nįmsefni og breyttra starfshįtta eins og teymiskennslu sem felur ķ sér aukiš samstarf kennara. Kennararnir höfšu įhyggjur af lķšan og sjįlfstrausti nemendahópsins vegna žeirra nįmsöršugleika sem žeir takast daglega į viš. Aš mati kennaranna er įkvešiš įlag fólgiš ķ žvķ aš kenna og hafa umsjón meš nemendum meš leshömlun og hefšu kennararnir viljaš hafa betri grunn ķ kennslu nemendahópsins śr kennaranįminu til aš byggja kennslu sķna į og meiri tķma til undirbśnings. Kennararnir voru mešvitašir um aš reynsla žeirra og upplifun mótašist af žeim skólageršum sem žeir starfa ķ, sérstaklega žeir sem kenndu ķ fįmennari skólunum.    

Gildi lęsis fyrir börn og unglinga meš Downs-heilkenni
Halldóra Haraldsdóttir, dósent viš kennaradeild HA

Lęsi er ein af stošum menntunar ķ ķslensku skólakerfi. Börn meš Downs-heilkenni eiga viš įkvešna mįl- og tjįskiptaöršugleika aš etja en lęra mörg aš lesa žrįtt fyrir aš nį mislangt ķ lestrarferlinu. Megin markmiš kennslu samkvęmt svoköllušu Karlstašlķkani sem žróaš var meš žarfir žessara barna ķ huga er aš efla samskiptafęrni og žróa mįl og lęsi sem verkfęri samskipta og vitsmuna. Žaš mį segja aš hugmyndafręšin sem liggur aš baki Karlstašslķkaninu eigi samhljóm meš skilgreiningunni į lęsishugtakinu sem fjölhįtta (e. multimodal literacy) en žaš byggir į žvķ aš koma merkingu į framfęri į fjölbreyttan hįtt, meš talmįli, myndmįli, hlustun, hljóšum eša samspili ólķkra samskiptahįtta. Ķ žessu erindi veršur gerš grein fyrir  athugun ķ bekk ķ skóla margbreytileikans žar sem barn meš Downs-heilkenni heyrši til. Sjónum er einkum beint aš žįtttöku nemandans ķ hópnum og įrangursrķkri lęsiskennslu.


 

 2.7

Stofa
N102

 

Lęsi; gagnvirk nįlgun og įrangursrķkar leišir
Bryndķs Gušmundsdóttir, talmeinafręšingur og kennari hjį Raddlist ehf. og Talžjįlfun Reykjavķkur

Kynntar verša heildarlausnir ķ ķslensku nįmsefni ķ formi bóka, spila, DVD og smįforrita, sem vinna markvisst aš hljóšavitund, réttum framburši mįlhljóša, hljóškerfisvitund og oršaforša. Allt žęttir sem byggja į grunnžįttum sem rannsóknir sżna aš hafa mest forspįrgildi til undirbśnings lęsis meš įhrif į nįmsgetu sķšar į lķfsleišinni. Um er aš ręša ašferšafręši sem hefur veriš kynnt undir formerkjum ,,Lęrum og leikum meš hljóšin".  Sérstaklega  veršur greint frį nišurstöšum inngripsrannsóknar į notkun ķslenskra smįforrita til undirbśnings lęsis hjį 6 įra nemendum ķ įhęttu fyrir lestraröršugleikum. Žį veršur greint frį frumnišurstöšum į įrangri nemenda į stöšlušu prófi ,,Leiš til lęsis" sem fóru ķ gegnum markvissa žjįlfun smįforritanna ,,Lęrum og leikum meš hljóšin" og ,,Froskaleikir Hoppa į leikskólaaldri".  Hér er um aš ręša smįforrit/öpp sem hlotiš hafa alžjóšlegar višurkenningar og tilnefningar sem bestu smįforrit ķ menntun. Ķ nįmsefninu eru nemendur į leik- grunnskólaaldri virkir žįtttakendur ķ gagnvirku nįmsefni sem kynnt veršur enn frekar ķ mįlstofunni auk žess sem bent veršur į įrangursrķkar og gagnreyndar leišir ķ notkun nįmsefnisins sbr. ķslenskar og erlendar rannsóknir.


Hljóšanįm ķ žrķvķdd leggur grunn aš lestri og ritun
Eyrśn Ķsfold Gķsladóttir og Žóra Mįsdóttir, talmeinafręšingar hjį Talžjįlfun Reykjavķkur

Nżveriš kom śt kennsluefniš, Hljóšasmišja Lubba (Eyrśn Ķsfold Gķsladóttir og Žóra Mįsdóttir, 2015), sem byggir m.a. į rannsóknum Žóru Mįsdóttur um hljóšžróun og framburš ķslenskra barna. Byggt er į samžęttingu skynleiša, svoköllušu hljóšanįmi ķ žrķvķdd, sem felst ķ aš virkja sjón, heyrn og hreyfi/snertiskyn til aš örva myndun mįlhljóšanna. Hljóšin eru tengd upplifun og verša nįnast įžreifanleg fyrir tilstilli tįknręnna hreyfinga fyrir hvert mįlhljóš. Efninu er jafnframt ętlaš aš styrkja hljóšavitund og ašra žętti hljóškerfisvitundar sem fela ķ sér undirstöšufęrni fyrir lestrarnįm og ritun. Sérstök įhersla er lögš į brśarsmķš milli hljóšs og stafs og aš nį fram sjįlfvirkni ķ umskrįningu. Örsögum Lubba, tengdar hverju mįlhljóši, er ętlaš aš örva hlustun, mįlskilning og oršaforša auk žess sem tękifęri skapast til samręšna og rökhugsunar sem żtir undir lesskilning. Börnin ašstoša Lubba viš aš tengja mįlhljóšin saman og lesa einföld merkingarbęr orš žar sem tįknręnum hreyfingum mįlhljóšanna er rašaš saman (hljóšlestur). Ķ žessu erindi veršur fariš yfir fręšilegan grunn Lubbaefnisins og rannsóknir sem liggja aš baki. Einnig veršur greint frį dęmum um hvernig nokkrir leikskólar nżta sér Hljóšasmišju Lubba į markvissan og skapandi hįtt m.a. ķ vinnu viš innlögn mįlhljóšanna, hljóštengingu, hljóškerfisvitund, og upphafsskref lestrartileinkunnar. 


 

 2.8

Stofa
L101

 

Alžjóšavędd įbyrgšarskylda til heimabrśks: Ķslensk višbrögš viš nišurstöšum PISA
Meyvant Žórólfsson, dósent viš Menntavķsindasviš HĶ, Rśnar Sigžórsson, prófessor viš kennaradeild HA og Žorlįkur Axel Jónsson, ašjśnkt viš kennaradeild HA 

Vķsindalęsi, vķsindalegt lęsi og PISA fyrirbęriš
Meyvant Žórólfsson, dósent viš Menntavķsindasviš HĶ

Hugmyndir um nįttśruvķsindalęsi mį rekja langt aftur į sķšustu öld. Upphafiš er jafnan rakiš til greinar eftir Paul DeHart Hurd frį įrinu 1958. Žar vakti hann athygli į aš allir žyrftu į aš halda tiltekinni žekkingu og skilningi af sviši vķsinda og tękni til aš geta starfaš sem fullgildir žjóšfélagsžegnar; brśa žyrfti biliš milli žess sem hann nefndi į ensku „wealth of scientific achievement“ annars vegar og hins vegar „poverty of scientific literacy“. Sķšan hafa fjölmargir sérfręšingar reynt aš skilgreina nįnar žżšingu slķks „lęsis“ meš tilliti til markmiša, nįmsmats og samspils nįms og kennslu ķ skólastarfi. Douglas Roberts (2007) hefur lżst slķkum tilraunum skólasamfélagsins sem žrotlausum įtökum milli tveggja meginsjónarmiša, nįms ķ greinum (fręšigreinum) nįttśruvķsinda annars vegar, ž.e. lķffręši, ešlisfręši, efnafręši, jaršfręši og stjörnufręši og hins vegar nįms ķ almennum nįttśruvķsindum er tengjast daglegu lķfi og starfi. Til ašgreiningar nefna sumir žaš fyrra vķsindalęsi (science literacy) og žaš sķšara vķsindalegt lęsi (scientific literacy). Roberts (2007) talaši einnig um Sżn I (Vision I) og Sżn II (Vision II). Hinn yfirlżsti tilgangur OECD PISA į viš Sżn II. Meginspurningar žessa erindis eru tvęr: Hver er hinn raunverulegi tilgangur OECD meš PISA-verkefninu? Er PISA oršiš aš risafyrirbęri, leišandi afli samręmingar allra menntakerfa?

Įhrif og réttmęti skólakerfarannsóknar OECD/PISA sem afkvęmis hugmyndafręšilegra įtaka
Žorlįkur Axel Jónsson, ašjśnkt viš kennaradeild HA

Skólakerfarannsókn Efnahags- og framfarastofnunarinnar OECD sem kunn er undir skammstöfun sinni PISA og stendur fyrir Programme for International Student Assessment en žżša mętti sem Framkvęmdarįętlun um fjölžjóšlegt nįmsmat er višamesta og įhrifarķkasta reglubundna megindlega menntarannsóknin sem Ķsland tekur žįtt ķ. Verkefniš er kynnt sem „fjölžjóšleg samanburšarrannsókn į frammistöšu menntakerfa“ (Nįmsmatsstofnun, 2006: 5). PISA notar męlingar į lesskilningi unglinga til žess aš upplżsa hversu vel skólakerfunum tekst til meš aš nesta nemendur sķna meš žeirri žekkingu og hęfni sem žeir munu žurfa į aš halda og hvort žeir geti beitt žessari žekkingu og hęfni viš óžekktar ašstęšur (Nįmsmatsstofnun, e.d: 9). Tilgangurinn er aš vera stefnumótendum žįtttökurķkjanna til leišsagnar viš breytingar į skólakerfum. Hér veršur fjallaš um sögulega tilurš PISA verkefnisins ķ įtakaferli fjölžjóšlegra stofnana og ólķkra uppeldisfręšilegra hugmynda. Įtakafletirnir ķ uppeldisfręšilegri kenningu rannsóknarverkefnisins verša ręddir. Rętt veršur hvernig nišurstöšuskżrslurnar birta jafnframt įtök bošbera nżfrjįlshyggju viš žann sįttmįla jafnašarmanna og frjįlslyndra um skólastarf sem rķkt hefur ķ samsvarandi višleitni til žess aš ramma inn og stjórna skólakerfum rķkja. Spurt veršur um bein įhrif PISA rannsóknarinnar į stefnumótun stjórnvalda į Ķslandi og ólęsisumręšu žrungna pólitķskum tilfinningum ķ ljósi rannsókna į fręšilegu réttmęti PISA verkefnisins. 

PISA, „blindandi sżn“ *) į višfangsefni ķ lęsismenntun og žjóšarsįttmįli um lįgmarksįrangur
Rśnar Sigžórsson, prófessor viš kennaradeild HA

Meginmarkmiš Hvķtbókar um umbętur ķ menntun (2014), varšandi lęsi, er aš 2018 hafi 90% nemenda nįš žeim lįgmarksįrangri aš geta „lesiš sér til gagns“, en žaš er skilgreining hvķtbókarinnar į lestrarhęfni žeirra nemenda sem nį aš minnsta kosti hęfnižrepi 2 į PISA-prófinu. Ķ kjölfar hvķtbókarinnar efndi mennta- og menningarmįlarįšherra sķšan til žjóšarįtaks til aš nį žessum lįgmarksįrangri.

Ķ žessu erindi er leitast viš aš greina hvaša skilningur į lęsi liggur aš baki žjóšarsįttmįlanum og bošušum ašgeršum samkvęmt honum og hvernig žęr beinast – og beinast ekki – aš żmsum mikilvęgum višfangsefnum į sviši lęsismenntunar. Nišurstašan er ķ fyrsta lagi aš Hvķtbókin og žjóšarsįttmįlinn lżsi tilfinningažrunginni fremur en röklegri afstöšu til nišurstašna PISA-prófsins sem byrgir sżn į mikilvęg višfangsefni į sviši lęsismenntunar, svo sem lįgt hlutfall nemenda ķ efstu hęfnisžrepunum į PISA-prófinu, kynjamun, mun milli landshluta eša žjóšfélagshópa, minnkandi bóklestur barna og unglinga og stöšu unglinga sem ekki nį góšum įrangri į PISA-prófinu. Önnur nišurstaša er aš bošašar ašgeršir viršist byggšar į einhliša įherslu į leshraša, stöšluš višmiš um lestrarfęrni, próf, įbyrgšarskyldu og skyndilausnir til aš efla hęfni kennara; en skorti rökvķsa og heildstęša framtķšarsżn į hvernig bregšast eigi viš žeim višfangsefnum sem rakin eru ķ erindinu, til dęmis meš starfsžróun kennara, žróun skóla sem lęrdómssamfélaga og samręmdum ašgeršum yfirvalda, almennra skóla, hįskóla, foreldra og samfélags.

*) Lķkingin er sótt til M. Fullan, sjį t.d. Educational Leadership febrśar 1992. 


 

 


Mišstöš skólažróunar

Sólborg v/noršurslóš              600 Akureyri, Iceland              msha@msha.is              S. 460 8590 

Skrįšu žig į póstlistann

Fylgdu okkur eša deildu