Valmynd Leit

Mįlstofulota III haust 2016

LĘSI
skilningur og lestrarįnęgja

Mįlstofulota III
kl. 16.10–16.40

 

3.1
Stofa
M201

 

 

Folald er lķtiš lamb. Aš efla oršaforša barna meš sögulestri
Katrķn Elķsdóttir, kennari viš Sęmundarskóla, Halldóra Haraldsdóttir, dósent viš kennaradeild HA og Jórunn Elķdóttir, dósent viš kennaradeild HA

Ķ erindinu veršur fjallaš um rannsókn mķna žar sem skošaš var į hvern hįtt ég gęti eflt oršaforša og žar meš lesskilning nemenda minna meš įhugaveršum barnabókum.  Ķ rannsókninni studdist ég viš ašferšina Oršaspjall (e.Text Talk). Markmiš hennar er aš efla oršaforša og hlustunarskilning barna meš lestri bóka. Rannsóknir hafa sżnt fram į aš markviss oršaforšakennsla hefur jįkvęš įhrif į lesskilning og skilning barna į merkingu orša. Rannsóknarspurningar til grundvallar verkefninu voru: Hvernig get ég bętt oršaforša nemenda ķ 1. bekk meš žaš aš markmiši aš efla lesskilning žeirra? Į hvern hįtt getur kennsluašferšin Oršaspjall haft įhrif į oršaforša barna ķ nemendahópnum? Viš upphaf rannsóknarinnar skošaši ég stöšu mįlskilnings nemenda śt frį Hljóm-2 og bar hana saman viš žekkingu žeirra į fyrirfram įkvešnum oršaforša ķ upphafi skólaįrsins. Fęrni ķ mįlskilningi styšur ekki eingöngu viš öflun oršaforša einstaklings, hann er jafnframt mikilvęg stoš ķ žróun lesskilnings.  Śt frį nišurstöšum rannsóknarinnar dreg ég žį įlyktun aš nemendur sem sżndu fram į erfišleika meš mįlskilningi ķ upphafi, įttu ķ greinilegum erfišleikum meš aš lęra nż orš og žvķ mikilvęgt aš vinna markvisst aš žvķ aš kenna nemendum nż orš.


  

 3.2

Stofa
M202

 

Hugleikur - gildi samręšna fyrir nįm 
Jennż Gunnbjörnsdóttir, ašjśnkt viš kennaradeild HA, Sólveig Zophonķasdóttir, sérfręšingur viš mišstöš skólažróunar viš HA , Gušmundur Heišar Frķmannsson, prófessor viš kennaradeild HA, og Jórunn Elķdóttir, dósent viš kennaradeild HA

Ķ erindinu veršur sagt frį verkefninu Hugleikur – samręšur til nįms og greint frį fyrstu nišurstöšum śr rannsóknarhluta verkefnisins sem fram fór skólaįriš 2015–2016. Verkefniš er unniš ķ samstarfi Hįskólans į Akureyri og fjögurra leik-, grunn- og framhaldsskóla į Akureyri. Markmiš verkefnisins er aš stušla aš aukinni hęfni kennara, barna og ungs fólks til aš taka žįtt ķ samręšum sem nįmsašferš ķ daglegu skólastarfi. Margvķslegar rannsóknir hafa fariš fram į samręšum sem sżna aš samręšur efla ķgrundun nemenda og vitund žeirra um eigin hugsunarašferšir. Samręšuašferšir fela ķ sér aš spyrja spurninga sem hvetja til ķgrundunar ķ žeim tilgangi aš efla meš nemendum gagnrżna hugsun og hęfni til aš ręša saman um nįm og annaš sem snertir žeirra daglega lķf. Nżnęmi verkefnisins felst ķ aš rannsaka įhrif samręšuašferša į nįm og nįmshęfni nemenda ķ ķslenskum skólum. Markviss beiting samręšna ķ kennslu viršist lķkleg til aš stušla aš betri skilningi nemenda į žvķ nįmsefni sem žeir kljįst viš og žar meš betra nįmi žeirra. Vonin er einnig aš samręšuašferšir stušli aš gagnrżninni hugsun nemenda. 


 

 3.3

Stofa
M203

 

Mismunandi nįmsįrangur kynjanna ķ lęsi į yngsta stigi
Rósa Karlsdóttir, kennari viš Lundarskóla og Halldóra Haraldsdóttir, dósent viš kennaradeild HA

Lęsi hefur veriš ofarlega į baugi ķ skólamįlaumręšu hér į landi ekki sķst lesskilningur unglingsdrengja en nišurstöšur samręmdra prófa og PISA rannsókna sķna mun slakari įrangur žeirra en unglingsstślkna. Staša yngri barna hefur fengiš minna vęgi ķ rannsóknum.

Ķ žessu erindi verša kynntar nišurstöšur rannsóknar sem gerš var ķ meistaranįmi ķ menntavķsindum viš Hug- og félagsvķsindasviš Hįskólans į Akureyri. Megin markmiš rannsóknarinnar var aš skoša reynslu grunnskólakennara į yngsta stigi af stöšu kynjanna meš tilliti til nįmsįrangurs, einkum ķ lęsi og hvort um vęri aš ręša mun į reynslu kennara sem kenndu annars vegar ķ blöndušum og hins vegar ķ kynjaskiptum grunnskólum.

Megin nišurstöšur voru eftirfarandi: Allir kennararnir höfšu žį reynslu aš fęrni stślkna ķ lestri vęri betri en drengja en töldu žó lķtinn sem engan mun į lesskilningi. Žeir upplifšu hins vegar mun į sjįlfstjórn kynjanna sem žeir töldu aš hefši įhrif į lęsisnįm. Helsti skošanamunur kennaranna ķ žessum skólageršum var aš kennararnir ķ kynjaskiptu skólunum töldu aš kynjaskipting nemenda skipti megin mįli fyrir nįm žeirra og leiddi til žess aš kennarar ęttu aušveldara meš aš koma į móts viš ólķkar žarfir kynjanna. Kennararnir ķ blöndušu skólunum horfšu meira į einstaklingsžarfir og samsetningu hópsins ķ ólķkum nįmsašstęšum.


 

 3.4 

Stofa
L201

 

Oršaforši og hugtakakennsla ķ nįmsgreinum grunn- og framhaldsskóla
Gušmundur Engilbertsson, lektor viš kennaradeild HA

Ljóst er aš įrangur ķ nįmi tengist valdi į mįli, orša- og hugtakaforša. Įrangur t.d. ķ stęršfręši, nįttśrufręši og samfélagsfręši er hįšur valdi į hugtökum nįmsgreinanna og tungumįli žeirra. Ef orša- og hugtakaforši er rżr hefur žaš vķtahringsįhrif, sķfellt erfišara veršur aš skilja nįmsefni og ķ raun skapast ólęsi į žaš. Aš sama skapi stušlar vald į orša- og hugtakaforša nįmsgreina aš skilningi, įrangri og nįmsįhuga. Allar nįmsgreinar innihalda „žekkingarforša“ sem endurspeglast ķ orša- og hugtakaforša. Til žess aš lęra og tjį sig um efni nįmssviša grunn- og framhaldsskóla žarf nemandi aš skilja og rįša yfir višeigandi oršaforša og oršręšu. Hęgt er aš efla orša- og hugtakaforša nemenda meš markvissum og kerfisbundnum hętti, beint og óbeint. Ef žaš tekst vel eykst „skilningur“ nemenda į nįmsefninu og žaš stušlar aš meiri „lestrarįnęgju“. Slķkt vald żtir jafnframt undir meira og įnęgjulegra nįm. Ķ erindinu veršur fjallaš um markvisst skipulag orša- og hugtakakennslu og žaš tengt viš įrangursrķkar kennsluašferšir.


 

 3.5 

Stofa
L202

 

Ęfing ķ vöndušum upplestri og įhrif į lesskilning
Sigurlaug Sęvarsdóttir, kennari  og Baldur Siguršsson dósent viš Menntavķsindasviš HĶ

Ķ lestrarkennslu er upplestur nemenda yfirleitt notašur sem męlikvarši į lesfimi og lesskilning. Lķtiš hefur hins vegar veriš athugaš hvort markviss žjįlfun ķ upplestri er beinlķnis leiš til aš efla lesskilning. Nżlegar rannsóknir benda til žess aš žjįlfun ķ upplestri geti notaš hiš tślkandi hljómfall upplestrarins til aš auka skilning og žannig glętt tilfinningu fyrir samfellu og samhengi ritašs mįls.

Valinn var hópur 18 nemenda ķ fjórša bekk. Börnin hittu rannsakanda vikulega ķ tólf vikur, žrķr til fimm nemendur ķ senn, og las hver upphįtt ķ eina mķnśtu. Rannsakandi leišbeindi stuttlega um merkingu textans og tślkun, žannig aš ašrir hefšu įnęgju af aš hlusta. Lesefniš var hluti af žvķ lesefni sem įrgangurinn las ķ öšru samhengi og var ekki višbót viš lestraržjįlfun įrgangsins nema aš žvķ leyti sem nam žessum upplestri.

Į lesskilningsprófi ķ lokin stóš hópurinn sig umtalsvert betur en samanburšarhópurinn. Einstaklingsmunur var mikill og samhengi viš frammistöšu ķ lestrarstundum meš rannsakanda var ekki ótvķrętt. Nišurstöšur benda samt eindregiš til aš markviss žjįlfun ķ tślkandi upplestri hafi jįkvęš įhrif į lesskilning. 


 

 3.6 

Stofa
L203

 

Hvaš ręšur mishröšum framförum barna ķ textaritun ķ 2.–4. bekk?
Rannveig Oddsdóttir, doktorsnemi og sérfręšingur viš mišstöš skólažróunar HA, Hrafnhildur Ragnarsdóttir, prófessor viš Menntavķsindasviš HĶ, Freyja Birgisdóttir, dósent viš Menntavķsindasviš HĶ, Steinunn Gestsdóttir, prófessor viš sįlfręšideild HĶ og Sigurgrķmur Skślason, próffręšingur

Ķ fyrstu bekkjum grunnskóla eru börn aš nį tökum į tįknkerfi ritmįlsins og byrja aš spreyta sig į žvķ aš setja saman ritaša texta. Framfarir ķ textaritun eru hįšar mörgum samverkandi žįttum, svo sem fęrni ķ umskrįningu, tökum į tungumįlinu og sjįlfstjórn, auk žess sem sś kennsla sem börn fį hefur mikiš aš segja.Markmiš rannsóknarinnar sem hér er kynnt var aš skoša einstaklingsmun ķ framförum ķ textaritun ķslenskra barna ķ 2.–4. bekk og kanna hvort sjį mętti tengsl į milli framfara barnanna og stöšu žeirra ķ umskrįningu, oršaforša og sjįlfstjórn. Ritunarverkefni voru lögš fyrir 45 börn meš įrs millibili ķ 2., 3. og 4. bekk og męlingar į sjįlfstjórn, umskrįningu og oršaforša nżttar til aš kanna įhrif žessara žįtta į žróunina ķ rituninni.Mikill einstaklingsmunur var į frammistöšu barnanna og framförum žeirra milli įra. Sumum fór lķtiš sem ekkert fram į mešan önnur tóku stórstķgum framförum. Engin einhlķt skżring fannst į žessum mikla einstaklingsmun, en athygli vekur aš žau börn sem voru skemmst į veg komin ķ textaritun ķ upphafi rannsóknarinnar sżndu almennt meiri framfarir en žau börn sem sterkar stóšu ķ byrjun. Žaš gęti veriš vķsbending um aš kennslan męti ekki nęgilega vel žörfum barna eftir aš grunnfęrni ķ ritun er nįš og aš žau fįi ekki nęgilegan stušning viš aš žróa textaritun sķna įfram.


 

 3.7

Stofa
N102

 

Getur veriš gaman aš lesa?
Sverrir Pįll Erlendsson, kennari viš Menntaskólann į Akureyri

Ķ mįlstofunni veršur gengiš śt frį spurningunni hvort hęgt sé aš gera eitthvaš til aš börnum og unglingum žyki gaman aš lesa. Sverrir Pįll hefur lengi velt fyrir sér lestri og fylgst meš lestrarfęrni nemenda sem hefja nįm viš MA. Fyrir 10–15 įrum höfšu menn įhyggjur ef einhver nemandi las ašeins 150 orš į mķnśtu. Nśna koma nįnast hvert haust nemendur sem nį tęplega 100 oršum og örfįir geta lesiš um 300 orš į mķnśtu, sem įšur taldist mešalgóšur leshraši. Įrangur nemenda veršur lakari meš hverju įrinu.

Lestur er ķžrótt žar sem žarf aš višhalda žjįlfuninni til aš nį įrangri. Lestur er hins vegar ekki ķ tķsku. Žaš er engu lķkara en aš hér rķki einhvers konar lesfęlni. Nemendurnir hafa allir lęrt lestur, en hafa ekki haldiš sér ķ formi. Geta skólarnir brugšist viš? Geta heimilin skorist ķ leikinn? Hvaš er hęgt aš gera svo krökkunum leišist ekki aš lesa? Eša getum viš fjölgaš galdrakörlum eins og Ęvari Žór Benediktssyni? 


 

 3.8

Stofa
L101

 

Leikur meš lęsi
 Gušrśn Alda Haršardóttir, uppeldis- og menntunarfręšingur

Nįmsumhverfi leikskólans Ašalžings tekur miš af žvķ aš börnin séu virk og lęri ķ gegnum leikinn ķ vķxlverkan umhverfis og sjįlfs. Ķ Ašalžingi eru 120 börn į aldrinum 2-5 įra, hugmyndafręšilegar stošir starfsins žar koma vķša aš, en sérstaklega er horft til heimspeki leikskólastarfsins ķ anda Malaguzzi. Til Vygotsky eru sóttar kenningar um félagslegt nįm barna og hlutverk leiksins.

Rannsóknir sżna sterk tengsl milli gęša leikskólastarfs og ašbśnašar barna til leikja og nįms. Oft er talaš um leikinn sem megin nįmsašferš leikskólabarna, fram kemur ķ Ašalnįmskrį leikskóla aš leikur sé órjśfanlegur žįttur bernskuįranna og  eigi aš vera žungamišja leikskólastarfs.

Fjöldi rannsókna byggist į kenningum Vygotsky um hlutverk leiks ķ nįmi barna, rannsóknir hafa sżnt fram į aš leikur getur skapaš rżmi sem eflir višfangsefni tengd lęsi. Einnig hafa rannsóknir sżnt mikilvęgi nįmsumhverfi barna; hvernig nįmstękifęri börnunum er skapaš ķ umhverfinu.

Ķ erindinu veršur greint frį leikskólastarfi og žaš skošaš ķ ljósi skilgreininga Roskos og Christie į  play-literacy nexus, žaš er tengsl leiks og lęsis. Ķ erindinu veršur varpaš ljósi į žįtt nįmsumhverfis ķ aš efla tengsl leiks barnanna og lęsis.

Fjallaš veršur um dęmi frį leikskólastarfi fjögurra įrganga leikskólabarna ķ Ašalžingi.

 


 

 


Mišstöš skólažróunar

Sólborg v/noršurslóš              600 Akureyri, Iceland              msha@msha.is              S. 460 8590 

Skrįšu žig į póstlistann

Fylgdu okkur eša deildu