Valmynd Leit

Mįlstofulota IV

Lęsi ķ skapandi skólastarfi

Mįlstofulota IV 
kl. 14.05–14.35

 

M201

 

 

Orš og vķsindi: Hvernig mį efla lęsi ķ gegnum nįmsleiki fyrir leikskólabörn meš įherslu į oršaforša og efnafręšileg višfangsefni
Sigurlaug Vigdķs Einarsdóttir (sigurlaug.vigdis.einarsdottir@reykjavik.is), leikskólakennari Laugasól

Erindiš byggir į meistaraverkefni mķnu frį 2016 „Orš og vķsindi ķ leikskólastarfi - Nįmsleikir fyrir leikskólabörn meš įherslu į oršaforša og efnafręšileg višfangsefni” sem hafši žaš aš markmiši aš žróa leišir ķ leikskólastarfi til aš auka oršaforša barna og jafnframt aš auka skilning žeirra į eiginleikum efna ķ umhverfinu. Einnig geri ég grein fyrir vinnu minni meš börnum į aldrinum 3 - 6 įra undanfarin įr žar sem viš höfum unniš saman aš allskyns leikjum sem tengjast ólķkum formum efna ķ umhverfinu og hvernig hęgt er aš efla mįl og lęsi ķ gegnum žį vinnu og nįmsleiki sem uršu til ķ tengslum viš meistaraverkefni mitt.


  

M202

 

Ķslenski mįlhljóšamęlirinn skimunarforrit ķ framburši og hljóškerfisžįttum
Bryndķs Gušmundsdóttir (bryngudm@gmail.com), talmeinafręšingur

Stafręn verkfęri ķ mįltękni og lęsi verša stöšugt mikilvęgari til aš styšja tjįningu og sköpun į ķslensku. Ķslenski mįlhljóšamęlirinn (ĶM) er fyrsta gagnvirka skimunarforritiš ķ spjaldtölvu į žessu sviši.

Męlitękiš er ętlaš fagašilum leik- og grunnskóla og stofnana. Meš forritinu er unnt aš skima og forprófa framburš ķslensku mįlhljóšanna og meta skiljanleika tals um leiš. Ķ hluta Mįlhljóšamęlisins eru sögumyndir. Barniš tjįir sig ķ žeim hluta meš žvķ aš skapa sögu um myndirnar. Žannig gefst prófanda fęri į aš meta skiljanleika tals hjį barninu og frįsagnargetu.

Męlirinn leišir fagašila og barn/próftaka įfram į einfaldan og skilvirkan hįtt ķ gegnum skimunina um leiš og forritiš aflar gagna sem skrįš eru ķ nišurstöšum. Meš ĶM fį börn vķsi aš greiningu į mįlhljóšamyndun sinni. Į fljótlegan hįtt geta fagašilar skóla og talmeinafręšingar skimaš allt aš 6 börn į klst. Ķ lok skimunar er samantekt sjįlfkrafa tilbśin meš upplżsingum um stöšu barnsins. Ķ prófiš eru innbyggš aldursvišmiš og strax kemur ķ ljós hvort framburšur barnsins samsvarar getu jafnaldra ķ framburši. Bent er į hvaša mįlhljóš žarf aš žjįlfa m.a. til aš laša fram réttan framburš og hljóšavitund sem mikilvęg er ķ umskrįningarferli fyrir lęsi. Žróun ĶM hefur stašiš yfir ķ nokkur įr en formleg opnun ĶM var į degi ķslenskrar tungu 16. nóv. 2017. Um allt land eru fagašilar aš byrja reglubundnar skimanir meš góšum įrangri ķ aš meta framburš, tjįningu og sögugerš hjį öllum börnum sem hafa ķslensku aš móšurmįli, ekki sķšur en žeim sem hafa annaš móšurmįl en ķslensku. Skimun veršur til žess aš börn meš mįlhljóšaraskanir fį fyrr ašstoš ķ skóla og af talmeinafręšingum. Žaš er mjög mikilvęgt žar sem öll tjįning, hljóšavitund og framburšur mįlhljóša eru nįtengd hljóškerfisžįttum sem mikilvęgir eru fyrir lęsi. Erindiš tengist lęsi meš sérstakri įherslu į tjįningu og stafręna mišlun og hefur hagnżtt gildi aš leišarljósi fyrir kennara og ekki sķst velferš nemenda.


 

M203

 

 

Orš af orši og rannsóknir
Gušmundur Engilbertsson (ge@unak.is), lektor viš HA

Orš af orši er hugmynda-, kennslu- og ašferšafręši sem hefur aš markmiši aš efla lęsi og nįmsįrangur grunnskólabarna. Lögš er įhersla į aš efla mįlumhverfi, kenna markvissar ašferšir viš aš sundurgreina nįmsefni, orš og hugtök, greina merkingu og inntak, tengsl viš annaš efni, kortleggja ašalatriši og endurbirta į fjölbreyttan og heildręnan hįtt. Orš af orši hefur veriš śtfęrt sem žróunarverkefni ķ grunnskólum allt frį 1. til 10. bekkjar. Hver skóli hefur lagaš hugmyndir og ašferšir verkefnis aš starfi skólans, t.d. mismunandi nįmsgreinum, aldri og ašstęšum ķ bekk. Ķ verkefninu er nįmsefni vališ śt frį markmišum ašalnįmskrįr og žaš nżtt sem efnivišur ķ verkefnavinnunni. Žróunarverkefniš felur ķ sér fręšslu, kennsluefni, rįšgjöf og eftirfylgni og hafa margir grunnskólar į landinu tekiš žįtt ķ slķku žróunarstarfi. Į undanförnum įrum hafa nokkrar rannsóknir veriš geršar į innleišingu kennslufręšinnar. Mį žar nefna rannsóknir er varša almennt įhrif hennar į oršaforša og lesskilning nemenda, įhrif į oršaforša nemenda af erlendum uppruna, įhrif į starfsžróun og starfskenningu kennara og tengsl kennslufręšinnar viš hugmyndafręši um skóla įn ašgreiningar. Frekari rannsóknir eru fyrirhugašar, m.a. tveggja įra rannsókn į innleišingu kennslufręšinnar og er žaš doktorsverkefni mįlstofuflytjanda. Ķ mįlstofunni veršur gerš grein fyrir žeim nišurstöšum sem liggja fyrir og žeim rannsóknum sem eru fyrirhugašar.


 

L102  

Fįgęti og furšuverk Rafręnt lestrarhvetjandi efni fyrir heimili og skóla
Ingibjörg Aušunsdóttir (ingibj@unak.is), fyrrverandi sérfręšingur MSHA og Sólveig Zophonķasdóttir (sz@unak.is), sérfręšingur MSHA

Lęsi er grundvallarfęrni og er undirstaša annars nįms. Žvķ er mikilvęgt aš heimili og skólar séu samstķga ķ žvķ aš auka lesrarfęrni barna. Alžjóšlegar samanburšarkannanir benda į naušsyn žess aš efla lęsi mešal ķslenskra drengja. Lengi hefur legiš fyrir aš stślkur standa drengjum framar ķ lęsi og ķ nišurstöšum PISA-rannsóknarinnar 2000, 2003, 2006, 2009, 2012 og 2015 kemur kynjamunur ķ lesskilningi (e. reading literacy) fram drengjum ķ óhag. Nišurstöšur sem žessar uršu til žess aš žróunarverkefniš Curiosity Kit sem er lestrarhvetjandi samstarfsverkefni heimila og skóla var žżtt og stašfęrt. Verkefniš hlaut nafniš Fįgęti og furšuverk į ķslensku og er ętlaš börnum į aldrinum 9 til 11 įra en kemur sérstaklega til móts viš įhugasviš drengja. Markmiš verkefnisins er aš hvetja börn og fjölskyldur žeirra til aukins lestrar og sömuleišis aš styšja fjölskyldur barnanna til aš lesa og leika sér meš börnum sķnum. Frį įrinu 2010 hefur verkefniš veriš meš žvķ sniši aš skóli kemur sér upp bekkjarsetti af pokum meš bókum og fylgihlutum. Pokarnir eru meš mismunandi lestrarefni og fylgihlutum. Börnin velja poka og taka meš sér heim og vinna meš efni pokans ķ samvinnu viš fjölskyldu sķna. Hingaš til hefur verkefniš veriš ķ formi taupoka en meš aukinni og sķfellt ašgengilegri tękni bęši heima og ķ skólum var įkvešiš aš uppfęra Fįgęti og furšuverk žannig aš žaš börnum og foreldrum žerra sé gert kleift aš nota tęknina viš aš lesa, uppgötva, skapa og mišla. Žróun tękni sem tengist hljóši, mynd, vefsķšugerš, sżndarveruleika, auknum veruleika og fjölbreyttum verkfęrum til sköpunar, samskipta og gagnasöfnunar er žess ešlis aš aušvelt er aš safna saman fjölbreyttu efni ķ stafręnan poka. Efni sem örvar įhuga į lestri, lestrarįnęgju, sköpun, mišlun og samskipti. Ķ erindinu veršur sagt frį verkefninu Fįgęti og furšuverk og žróun stafręna hluta žess.

Glęrur

Fįgęti og furšuverk facebook sķša


 

L103  

Lestrarkennsluefniš Fimm vinir ķ blķšu og strķšu
Rannveig Lund (rlund@ismennt.is), sjįlfstętt starfandi innan ReykjavķkurAkademķunnar

Atburšurinn kallaši fram ólķk višbrögš. Jón lék į alls oddi en Gunna var eins og į nįlum. Kįri og Mjöll byrjušu aš munnhöggvast. Siggi og Palli lögšust bįšir į fjóra fętur og kķmdu. Nś var Rśrķ nóg bošiš.

Setningasamsušan hér aš framan er ekki śr kennsluefninu. Hśn gefur hins vegar mynd af meginmarkmiši lestarkennsluefnisins:
Aš višhalda og efla skilning į oršfęri sem algengt er ķ bókum fyrir börn og unglinga en sjaldgęft ķ daglegum samskiptum žeirra.

Kynntir eru möguleikar žriggja hluta efnisins ķ žessu skyni:

  1. Textar ķ bókunum Hvķta flykkiš og Fótboltamótiš.
  2. Textar fyrir skjįi ž.e. tölvur og spjaldtölvur.
  3. Verkefni į tveimur žyngdarstigum ķ mįl- og lesskilningi śr textunum.

Ręddir verša fleiri möguleikar um notkun efnisins ķ almennri kennslu og sérkennslu og ķ tengslum viš sköpun meš įherslu į ritun. Höfundur greinir frį hugmyndafręši sem kennsluefniš byggist į og fer ķ hagnżt atriši sem varša ašgang aš efninu.

Erindiš hentar kennurum sem kenna börnum meš žokkaleg tök į lestrartękninni.
Žaš geta veriš 

  • nemendur į mišstigi meš takmarkašan oršaforša og lesskilningsvanda,
  • börn į byrjendastigi,
  • börn og fulloršnir meš annaš móšurmįl en ķslensku.

Į heimasķšunni www.lrl.is geta įhugasamir kynnt sér tvenns konar lestrarkennsluefni eftir Rannvegiu Lund:
Fimm vinir ķ blķšu og strķšu og Fjóri stafir ķ fókus. Žar gerir höfundur einnig grein fyrir menntun sinni og reynslu gagnvart lęsi.

 


 

N202  

Žjįlfun ķ lęsi į eigin veršleika
Įsthildur Kristķn Garšarsdóttir (addastinag@gmail.com), sjįlfstętt starfandi

Kynning į meistaraverkefni ķ jįkvęšri sįlfręši frį Kaupmannahafnarśtibśi Įrósahįskóla. Leitaš var leiša til aš auka velsęld nemenda meš žvķ aš veita kennurum fręšslu og žjįlfun śt frį PERMA kenningunni meš įherslu į VIA styrkleika. PERMA kenningin inniheldur fimm element sem leitast er viš aš uppfylla; jįkvęšar tilfinningar, virkni, jįkvęš tengsl, tilgang og jįkvęša frammistöšu. VIA styrkleikarnir samanstanda af 24 eiginleikum, ž.e. mannkostum og dyggšum, sem veita okkur möguleika į aš nżta hęfileika okkar og getu til fulls žegar viš lęrum aš žekkja žį.

Į mįlstofu fį žįtttakendur kynningu į kenningum og rannsóknarhluta verkefnisins įsamt nišurstöšum, en rannsóknin var gerš ķ 3. og 4. bekk ķ grunnskóla. Geršar verša stuttar ęfingar sem sżna hvernig jįkvęša sįlfręšin getur haft bętandi įhrif į einstaklinga og hvernig verkfęrin nżtast. Einnig veršur sżnt hvernig hęgt er aš žjįlfa nemendur ķ aš:

  • lęra aš žekkja styrkleika sķna og nżta žį og einnig aš veita styrkleikum annarra athygli
  • hafa trś į eigin getu og temja sér bjartsżnt hugarfar
  • öšlast skilning į hegšun og hegšunarmynstri og nį stjórn į hegšun sinni og atferli samhliša žvķ aš lęra aš byggja upp góš tengsl viš ašra

 Kynnt verša eftirfarandi verkfęri sem nżtast ķ kennslu:

  • VIA styrkleikakort meš stuttri lżsingu į eiginleikum styrkleikanna įsamt leišbeiningum um hvernig mį žekkja žį og nżta
  • spķrall upp og nišur eša bölsżnis- og bjartsżniströll meš leišbeiningum um hvernig bjartsżnt  hugarfar getur yfirunniš sjįlfsnišurrif og veitt kjark til aš takast į viš įskoranir
  • hegšunarlitaspjald og leišbeiningar um hvernig leggja mį grunn aš jįkvęšu samskiptamynstri

 

 

N201  

Krakkasjpjall
Sigrķšur Ingadóttir, sérfręšingur MSHA

Krakkaspjall - mįlstofuerindiKrakkaspjall er hagnżtt samskipta- og samręšuverkefni ętlaš strįkum og stelpum į yngsta- og mišstigi grunnskóla. Krakkaspjallsfundirnir byggja į spjalli og verkefnavinnu um įkvešin višfangsefni sem hafa žaš markmiš aš efla žįtttakendur ķ samręšum og byggja žannig undir hęfni sem nżtist žeim ķ daglegum samskiptum. Skilgreining į lęsi, eins og hśn kemur fyrir ķ Ašalnįmskrį grunnskóla er „Meginmarkmiš lęsis er aš nemendur séu virkir žįtttakendur ķ aš umskapa og umskrifa heiminn meš žvķ aš skapa eigin merkingu og bregšast į persónulegan og skapandi hįtt viš žvķ sem žeir lesa meš hjįlp žeirra mišla og tękni sem völ er į“ (Ašalnįmskrį grunnskóla: Almennur hluti 2011, bls. 19).  Lęsiskennsla žarf žvķ aš fela ķ sér fjölbreytta vinnu meš mįl, samskipti og mišlun. Žįtttakendur ķ Krakkaspjalli fį tękifęri til žess aš žjįlfa sig ķ samręšum, tjįningu og hlustun sem er einn af undirstöšum žįttum lęsis.Krakkaspjalliš var žróaš į Mišstöš skólažróunar viš Hįskólann į Akureyri ķ samstarfi viš nemendahópa og kennara. Žaš samanstendur af 10 samskipta- og samręšufundum og er hver fundur 40 - 60 mķnśtna langur. Į fundunum hittist krakkahópur og samręšustjóri og taka žįtt ķ fjölbreyttum samskipta- og samręšuverkefnum, sem taka miš af žvķ aš rękta styrkleika nemenda og efla félagsfęrni ķ gegnum samręšur og verkefnavinnu.Ķ 14. gr. grunnskólalaga (nr. 91/2008) segir „Nemendur bera įbyrgš į eigin nįmi og į framkomu sinni og samskiptum meš hlišsjón af aldri og žroska“. Samręšu- og samskiptaverkefniš Krakkaspjall er eitt žeirra verkefna sem kennarar geta notaš til žess aš efla žennan mikilvęga žįtt ķ skólastarfinu, auk žess žį fellur Krakkaspjall vel aš lykilhęfnivišmišum Ašalnįmskrįr grunnskóla.Heimildir:Ašalnįmskrį grunnskóla 2011: Almennur hluti /2011.Lög um grunnskóla nr. 91/2008.

   

  Skrįning į rįšstefnu

     

 

 


Mišstöš skólažróunar

Sólborg v/noršurslóš              600 Akureyri, Iceland              msha@msha.is              S. 460 8590 

Skrįšu žig į póstlistann

Fylgdu okkur eša deildu