Valmynd Leit

Mįlstofulota IV

Lęsi ķ skapandi skólastarfi

Mįlstofulota IV 
kl. 14.05–14.35

 

*

 

 

Orš og vķsindi: Hvernig mį efla lęsi ķ gegnum nįmsleiki fyrir leikskólabörn meš įherslu į oršaforša og efnafręšileg višfangsefni
Sigurlaug Vigdķs Einarsdóttir, leikskólakennari Laugasól
sigurlaug.vigdis.einarsdottir@reykjavik.is

Erindiš byggir į meistaraverkefni mķnu frį 2016 „Orš og vķsindi ķ leikskólastarfi - Nįmsleikir fyrir leikskólabörn meš įherslu į oršaforša og efnafręšileg višfangsefni” sem hafši žaš aš markmiši aš žróa leišir ķ leikskólastarfi til aš auka oršaforša barna og jafnframt aš auka skilning žeirra į eiginleikum efna ķ umhverfinu. Einnig geri ég grein fyrir vinnu minni meš börnum į aldrinum 3 - 6 įra undanfarin įr žar sem viš höfum unniš saman aš allskyns leikjum sem tengjast ólķkum formum efna ķ umhverfinu og hvernig hęgt er aš efla mįl og lęsi ķ gegnum žį vinnu og nįmsleiki sem uršu til ķ tengslum viš meistaraverkefni mitt.


  

*

 

Ķslenski mįlhljóšamęlirinn skimunarforrit ķ framburši og hljóškerfisžįttum
Bryndķs Gušmundsdóttir, talmeinafręšingur
bryngudm@gmail.com

Stafręn verkfęri ķ mįltękni og lęsi verša stöšugt mikilvęgari til aš styšja tjįningu og sköpun į ķslensku. Ķslenski mįlhljóšamęlirinn (ĶM) er fyrsta gagnvirka skimunarforritiš ķ spjaldtölvu į žessu sviši.

Męlitękiš er ętlaš fagašilum leik- og grunnskóla og stofnana. Meš forritinu er unnt aš skima og forprófa framburš ķslensku mįlhljóšanna og meta skiljanleika tals um leiš. Ķ hluta Mįlhljóšamęlisins eru sögumyndir. Barniš tjįir sig ķ žeim hluta meš žvķ aš skapa sögu um myndirnar. Žannig gefst prófanda fęri į aš meta skiljanleika tals hjį barninu og frįsagnargetu.

Męlirinn leišir fagašila og barn/próftaka įfram į einfaldan og skilvirkan hįtt ķ gegnum skimunina um leiš og forritiš aflar gagna sem skrįš eru ķ nišurstöšum. Meš ĶM fį börn vķsi aš greiningu į mįlhljóšamyndun sinni. Į fljótlegan hįtt geta fagašilar skóla og talmeinafręšingar skimaš allt aš 6 börn į klst. Ķ lok skimunar er samantekt sjįlfkrafa tilbśin meš upplżsingum um stöšu barnsins. Ķ prófiš eru innbyggš aldursvišmiš og strax kemur ķ ljós hvort framburšur barnsins samsvarar getu jafnaldra ķ framburši. Bent er į hvaša mįlhljóš žarf aš žjįlfa m.a. til aš laša fram réttan framburš og hljóšavitund sem mikilvęg er ķ umskrįningarferli fyrir lęsi. Žróun ĶM hefur stašiš yfir ķ nokkur įr en formleg opnun ĶM var į degi ķslenskrar tungu 16. nóv. 2017. Um allt land eru fagašilar aš byrja reglubundnar skimanir meš góšum įrangri ķ aš meta framburš, tjįningu og sögugerš hjį öllum börnum sem hafa ķslensku aš móšurmįli, ekki sķšur en žeim sem hafa annaš móšurmįl en ķslensku. Skimun veršur til žess aš börn meš mįlhljóšaraskanir fį fyrr ašstoš ķ skóla og af talmeinafręšingum. Žaš er mjög mikilvęgt žar sem öll tjįning, hljóšavitund og framburšur mįlhljóša eru nįtengd hljóškerfisžįttum sem mikilvęgir eru fyrir lęsi. Erindiš tengist lęsi meš sérstakri įherslu į tjįningu og stafręna mišlun og hefur hagnżtt gildi aš leišarljósi fyrir kennara og ekki sķst velferš nemenda.


 

*

 

 

Orš af orši og rannsóknir
Gušmundur Engilbertsson, lektor viš HA
ge@unak.is

Orš af orši er hugmynda-, kennslu- og ašferšafręši sem hefur aš markmiši aš efla lęsi og nįmsįrangur grunnskólabarna. Lögš er įhersla į aš efla mįlumhverfi, kenna markvissar ašferšir viš aš sundurgreina nįmsefni, orš og hugtök, greina merkingu og inntak, tengsl viš annaš efni, kortleggja ašalatriši og endurbirta į fjölbreyttan og heildręnan hįtt. Orš af orši hefur veriš śtfęrt sem žróunarverkefni ķ grunnskólum allt frį 1. til 10. bekkjar. Hver skóli hefur lagaš hugmyndir og ašferšir verkefnis aš starfi skólans, t.d. mismunandi nįmsgreinum, aldri og ašstęšum ķ bekk. Ķ verkefninu er nįmsefni vališ śt frį markmišum ašalnįmskrįr og žaš nżtt sem efnivišur ķ verkefnavinnunni. Žróunarverkefniš felur ķ sér fręšslu, kennsluefni, rįšgjöf og eftirfylgni og hafa margir grunnskólar į landinu tekiš žįtt ķ slķku žróunarstarfi. Į undanförnum įrum hafa nokkrar rannsóknir veriš geršar į innleišingu kennslufręšinnar. Mį žar nefna rannsóknir er varša almennt įhrif hennar į oršaforša og lesskilning nemenda, įhrif į oršaforša nemenda af erlendum uppruna, įhrif į starfsžróun og starfskenningu kennara og tengsl kennslufręšinnar viš hugmyndafręši um skóla įn ašgreiningar. Frekari rannsóknir eru fyrirhugašar, m.a. tveggja įra rannsókn į innleišingu kennslufręšinnar og er žaš doktorsverkefni mįlstofuflytjanda. Ķ mįlstofunni veršur gerš grein fyrir žeim nišurstöšum sem liggja fyrir og žeim rannsóknum sem eru fyrirhugašar.


 

*  

Fįgęti og furšuverk Rafręnt lestrarhvetjandi efni fyrir heimili og skóla
Ingibjörg Aušunsdóttir (ingibj@unak.is), fyrrverandi sérfręšingur MSHA og Sólveig Zophonķasdóttir (sz@unak.is), sérfręšingur MSHA

Lęsi er grundvallarfęrni og er undirstaša annars nįms. Žvķ er mikilvęgt aš heimili og skólar séu samstķga ķ žvķ aš auka lesrarfęrni barna. Alžjóšlegar samanburšarkannanir benda į naušsyn žess aš efla lęsi mešal ķslenskra drengja. Lengi hefur legiš fyrir aš stślkur standa drengjum framar ķ lęsi og ķ nišurstöšum PISA-rannsóknarinnar 2000, 2003, 2006, 2009, 2012 og 2015 kemur kynjamunur ķ lesskilningi (e. reading literacy) fram drengjum ķ óhag. Nišurstöšur sem žessar uršu til žess aš žróunarverkefniš Curiosity Kit sem er lestrarhvetjandi samstarfsverkefni heimila og skóla var žżtt og stašfęrt. Verkefniš hlaut nafniš Fįgęti og furšuverk į ķslensku og er ętlaš börnum į aldrinum 9 til 11 įra en kemur sérstaklega til móts viš įhugasviš drengja. Markmiš verkefnisins er aš hvetja börn og fjölskyldur žeirra til aukins lestrar og sömuleišis aš styšja fjölskyldur barnanna til aš lesa og leika sér meš börnum sķnum. Frį įrinu 2010 hefur verkefniš veriš meš žvķ sniši aš skóli kemur sér upp bekkjarsetti af pokum meš bókum og fylgihlutum. Pokarnir eru meš mismunandi lestrarefni og fylgihlutum. Börnin velja poka og taka meš sér heim og vinna meš efni pokans ķ samvinnu viš fjölskyldu sķna. Hingaš til hefur verkefniš veriš ķ formi taupoka en meš aukinni og sķfellt ašgengilegri tękni bęši heima og ķ skólum var įkvešiš aš uppfęra Fįgęti og furšuverk žannig aš žaš börnum og foreldrum žerra sé gert kleift aš nota tęknina viš aš lesa, uppgötva, skapa og mišla. Žróun tękni sem tengist hljóši, mynd, vefsķšugerš, sżndarveruleika, auknum veruleika og fjölbreyttum verkfęrum til sköpunar, samskipta og gagnasöfnunar er žess ešlis aš aušvelt er aš safna saman fjölbreyttu efni ķ stafręnan poka. Efni sem örvar įhuga į lestri, lestrarįnęgju, sköpun, mišlun og samskipti. Ķ erindinu veršur sagt frį verkefninu Fįgęti og furšuverk og žróun stafręna hluta žess.


 

*  

Lestrarkennsluefniš Fimm vinir ķ blķšu og strķšu
Rannveig Lund, sjįlfstętt starfandi innan ReykjavķkurAkademķunnar
rlund@ismennt.is

Atburšurinn kallaši fram ólķk višbrögš. Jón lék į alls oddi en Gunna var eins og į nįlum. Kįri og Mjöll byrjušu aš munnhöggvast. Siggi og Palli lögšust bįšir į fjóra fętur og kķmdu. Nś var Rśrķ nóg bošiš.

Setningasamsušan hér aš framan er ekki śr kennsluefninu. Hśn gefur hins vegar mynda af meginmarkmiši lestarkennsluefnisins:
Aš višhalda og ela skilning į oršfęri sem algengt er ķ bókum fyrir börn og unglinga en sjaldgęft ķ daglegum samskiputm žeirra.

Kynniter eru möguleikar žriggja hluta efnisins ķ žessu skyni:

  1. Textar ķ bókunum Hvķta flykkiš og Fótboltamótiš.
  2. Textar fyrir skjįi ž.e. tölvur og spjaldtölvur.
  3. Verkefni į tveimur žyngdarstigum ķ mįl- og lesskilningi śt textunum.

Ręddir verša fleiri möguleikar um notkun efnisins ķ almennri kennslu og sérkennslu og ķ tengslum viš sköpun meš įherslu į ritun. Höfundur greinir frį hugmyndafręši sem kennsluefniš byggist į og fer ķ hagnżt atriši sem varša ašgang aš efninu.

Erindiš hentar kennurum sem kenna börnum meš žokkaleg tök į lestrartękninni. Žaš geta veriš 

  • nemendur į mišstigi meš takmarkašan oršaforša og lesskilningsvanda,
  • börn į byrjendastigi,
  • börn og fulloršnir meš annaš móšurmįl en ķslensku.

Į heimasķšunni www.lrl.is geta įhugasamir kynnt sér tvenns konar lestrarkennsluefni eftir Rannvegiu Lund:
Fimm vinir ķ blķšu og strķšu og Fjóri stafir ķ fókus. Žar gerir höfundur einnig grein fyrir menntun sinni og reynslu gagnvart lęsi.

 


 

*  

Barįttan milli bölsżnis og bjartsżnis tröllsins: Kynning į meistaraprófsverkefni
Įsthildur Kristķn Garšarsdóttir, sjįlfstętt starfandi
addastinag@gmail.com

Įgrip į birtist į nęstu dögum

 

   

 

 Skrįning į rįšstefnu

     

 

 


Mišstöš skólažróunar

Sólborg v/noršurslóš              600 Akureyri, Iceland              msha@msha.is              S. 460 8590 

Skrįšu žig į póstlistann

Fylgdu okkur eša deildu